Jón Óttar ræður gátuna um Sólborgarmálið

Í þætti Jóns Óttars Ragnarssonar er leitt að því líkum að Einar Ben. tekið þátt í yfirhylmingu, framið dómsmorð og þegið þrjár jarðir í mútur vegna Sólborgarmálsins.

Sólborgarmálið neitar að deyja. Vofa Sólborgar Jónsdóttur er enn á sveimi og nú síðast í nýjum sjónvarpsþætti Jóns Óttars Ragnarssonar, Dulda Íslandi; en þar er svo gott sem fullyrt að Sólborg hafi verið drepin, en ekki að hún hafi fyrirfarið sér, eins og úrskurðað var undir lok þar síðustu aldar.

Grimm örlög hálfsystkinanna

Sólborgarmálið hefur reynst mörgum ráðgáta í gegnum tíðina. Jón Óttar ræðir við þá Eirík Kristjánsson bónda í Þistilfirði og Egil Eðvarðsson leikstjóra og leggur saman tvo og tvo. En, málið er eldfimt svo ekki sé meira sagt.

Grimm örlög hálfsystkinanna Sólborgar og Sigurjóns, á Svalbarði í Þistilfirði undir loka 19. aldar hafa reynst þjóðinni drjúgt umræðuefni í gegnum tíðina. Þau voru sökuð um sifjaspell og var Sigurjón dæmdur til tíu ára betrunarhúsavistar. Ekki er það síst vegna þáttar hins mikla andans manns Einars Benediktssonar, en það kom í hans hlut að dæma í málinu þá sýslumaður, nýútskrifaður úr laganámi.

Málið fylgdi Einari alla tíð og var það trú margra að vofa Sólborgar hafi fylgt honum frá því, en frægt er að Einar var mjög draugahræddur og myrkfælinn. Fjölmargir hafa gert sér mat úr málinu, svo sem Thor Vilhjálmsson í einni sinni þekktustu bók, Grámosinn glóir.

Valdamiklir menn vilja þagga mynd Egils

Í þætti Jóns Óttars er greint frá því að hlutur Einars í málinu hljóti að hafa verið með ósæmilegum hætti. En, áður en að því kemur í þættinum ræðir Jón Óttar við leikstjórann Egil Eðvarðsson en hann lenti í sérkennilegri reynslu í kjölfar þess að mynd hans Dómsdagur. Þetta var jólasýning Sjónvarpsins árið 1998.

Egill gerir sér mat úr málinu og þar er gefið til kynna að ekki sé allt sem sýnist og vafasamt megi teljast að Sólborg hafi svipt sig lífi. Strax í kjölfar sýningar varð andskotinn laus, eins og þar segir. Egill greinir frá því að hann hafi fengið upphringingar strax þarna annan í jólum, það urðu vinslit og málsmetandi menn skrifuðu í blöðin; prófessorar, prestar og ættingjar.

„Allir voru á sama máli: Þetta væri mér og stofnuninni til skammar,“ segir Egill.

Þetta er líkast til eina jólamyndin sem Sjónvarpið sýndi sem ekki var tekin til endursýninga og segir Egill að valdamiklir menn hafi bankað upp hjá útvarpsstjóra og hreinlega komið í veg fyrir það.

Einar Ben sölsaði undir sig jarðir

Víkur þá sögunni til Þistilfjarðar, en þar hittir Jón Óttar fyrir bóndann Eirík Kristjánsson sem segir hvernig hann heyrði söguna sem krakki og alla tíð. Og hún er á þá lund að prestur hafi gert Sólborgu barn, hann var svo falinn af bróður hennar. Svo kom sýslumaðurinn til að rannsaka málið. Eiríkur greinir frá því að í sinni sveit hafi verið talið að hún hafi verið myrt. Ekkert var vitað hver myrti hana.

„En, hún átti barn með prestinum og það varð að hverfa af yfirborði jarðar.“

Jón Óttar spyr hvort ekki hafi þá verið um sifjaspell að ræða og Eiríkur segir svo ekki vera, bróðir Sólborgar hafi tekið þetta á sig. Það þurfti að láta þetta hverfa af yfirborði jarðar, vegna prestsins sem var í vinfengi við Einar Ben.

Langafi Eiríks tengdist svo málinu með þeim hætti að hann faldi góss sem féll í faðm Einars, þrjár jarðir sem eru Kollavík, Borgir og Kollavíkursel.

Yfirhylming og dómsmorð?

Þessa sögu heyrði Eiríkur: „Pabbi var í vandræðum sjálfur því fortíð hans var tengd þessu máli, afi hans var óbeint samsekur, vorið eftir að Sólborg var drepin, tekur að sér að fela málið fyrir Einar Ben.“ Og síðar segir Eiríkur:

„Þetta gengur illa upp, sýslumaður nýkominn úr skóla skuli hafa eignast þrjár jarðir. Afi minn, Guðmundur Þorvaldsson, sem var hreppstjóri, tekur að sér að fela glæpinn og fela jarðirnar fyrir Einar, og þóttist eiga jarðirnar sjálfur.“

Engin leið er önnur en draga þá ályktun af umfjöllun Jóns Óttars en að Einar Ben. hafi þegið mútur í kjölfar þess að hafa tekið þátt í yfirhylmingu og að hann hafi þá framið dómsmorð.

Í lok umfjöllunar sinnar segir Jón Óttar: „Hvoru tveggja styrkir þann grun ýmissa að fleiri glæpamál fyrr á öldum, þegar hagsmunir alþýðu voru oftar en ekki fótum troðnir, verðskuldi nýja skoðun.“

Umfjöllun Jóns Óttars fylgir hér með þessum útdrætti Vísis.